Ένα τόσο σοβαρό θέμα που απασχόλησε αρκετές χώρες στο κόσμο εδώ και 30 χρόνια ήταν στην αφάνεια στη δική μας χώρα. Το θέμα που απασχολούσε τους κορυφαίους ειδικούς στο κόσμο ήταν να διαπιστώσουν πιο είναι τελικά το συμφέρον του παιδιού μετά από ένα διαζύγιο.

Ερωτήματα όπως πόσο χρόνο πρέπει να περνά το παιδί με τον κάθε του γονιό μετά το χωρισμό. Εάν η διανυκτέρευση του παιδιού στα δύο σπίτια (μητέρας και πατέρα) είναι προς όφελος του παιδιού έναντι των παραδοσιακών απογευματινών επισκέψεων. Από πια ηλικία θα πρέπει το παιδί να διανυκτερεύει και στα δύο σπίτια, κλπ.

Αν σκεφτούμε ότι τα διαζύγια στην Κύπρο πήραν ανοδική πορεία από τη δεκαετία του ’90 και συνεχίζουν να αυξάνονται με ανησυχητικούς ρυθμούς, με τεράστιο αντίκτυπο στην κοινωνία, ιδιαίτερα στα παιδιά και τους γονείς τους. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι Κυπριακό αλλά παγκόσμιο για αυτό και οι ερευνητές σε όλο τον κόσμο επικεντρώθηκαν στο συμφέρον του παιδιού μετά από το χωρισμό των γονέων του.

Τα τελευταία 25 χρόνια διεξήχθησαν πέραν των 50 ερευνών ανά το παγκόσμιο και όλες κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα. Συνεπακόλουθο αυτών των ερευνών ήταν να τροποποιηθούν οι νομοθεσίες των χωρών αλλά και η δικαστικές αποφάσεις όσο αφορά την γονική μέριμνα.

Ξεκινώντας με την προϋπόθεση ότι ένα παιδί χρειάζεται και τους δύο γονείς του για την ψυχοσωματική του ανάπτυξη, αναπτύχθηκαν οι πρώτες θεωρίες ότι το παιδί χρειάζεται εξίσου και τους δύο γονείς του και μετά το χωρισμό τους, ώστε το παιδί να συνεχίσει να αισθάνεται ότι έστω και αν οι γονείς του δεν ζουν πλέον μαζί, εντούτοις παραμένουν και οι δύο τους ενεργά εμπλεκόμενοι στην ζωή του. Το παιδί χρειάζεται την φυσική παρουσία και των δύο γονέων στην ζωή του. Ας μην ξεχνούμε ότι οι γονείς είναι που ζητούν διαζύγιο και όχι τα παιδιά από τους γονείς.

Στην Αμερική, Αυστραλία, Καναδά και αρκετές χώρες της Ευρώπης (π.χ. Βέλγιο, Σουηδία, Γαλλία, Νορβηγία, Ολλανδία, κ.α. ) μετά το χωρισμό των συμβίων τα ανήλικα τέκνα τους μοίραζαν το χρόνο τους μεταξύ των δύο σπιτιών των γονέων τους ισόποσα. Τα παιδιά ζούσαν και με τους δύο γονείς τους και τους έβλεπαν ίσο χρόνο, ως επί το πλείστο μια εβδομάδα στο σπίτι του πατέρα και την επόμενη εβδομάδα στο σπίτι της μητέρας. Αυτή η πρακτική ονομάστηκε επιμέλεια κοινής κατοικίας (shared residential custody, shared parenting, 50-50 shared custody). 

Έτσι δημιουργήθηκε μια νέα τάξη πραγμάτων όπου κατέρριπταν τη παραδοσιακή πρακτική που ίσχυε μέχρι τώρα (αποκλειστική επιμέλεια – sole maternity), όπου τα παιδιά ζούσαν αποκλειστικά με τη μητέρα τους (στο 95% των περιπτώσεων) που ο πατέρας είχε δικαίωμα επισκέψεων 2 απογεύματα την εβδομάδα και μια διανυκτέρευση κάθε δεύτερο Σαββατοκύριακο. 

Με την πάροδο του χρόνου οι ερευνητές μπόρεσαν να αξιολογήσουν τις δυο ομάδες χωρισμένων παιδιών που προέκυψαν με την επιμέλεια κοινής κατοικίας και την παραδοσιακή επιμέλεια που δινόταν στον ένα γονέα. 

Τα ευρήματα ήταν τόσο συνταραχτικά που έκτοτε η επιμέλεια κοινής κατοικίας έγινε η πρώτη επιλογή στις αποφάσεις των δικαστηρίων αφού το είδος αυτής της επιμέλειας ενεργούσε προς το συμφέρον του παιδιού. Εξαίρεση πάντα αποτελεί το γεγονός να μην ισχύσει τέτοια επιμέλεια όταν ένας ή/και οι δύο γονείς του παιδιού είναι ανίκανοι για την επιμέλεια όπως άτομα με ψυχικά προβλήματα, προβλήματα ναρκωτικών, αλκοολισμού, βίας στην οικογένεια.

Ίσως από τις πιο σημαντικές έρευνες είναι αυτές στις οποίες ζητήθηκε η άποψη των ίδιων των παιδιών από χωρισμένους γονείς, όπου η απάντηση είναι ξεκάθαρη. 

Τα παιδιά που ζούσαν και στα δύο σπίτια των χωρισμένων γονέων τους απάντησαν ότι η επιμέλεια κοινής κατοικίας ήταν προς το συμφέρον τους και ότι ήταν η καλύτερη επιλογή για εκείνα. Αναγνώριζαν μεν τις δυσκολίες μετακίνησης από το ένα σπίτι στο άλλο, αλλά τα οφέλη υπερτερούσαν έναντι των δυσκολιών αφού ανάφεραν ότι με αυτό τον τρόπο δημιούργησαν καλύτερες σχέσεις και με τους δύο γονείς τους σε αντίθεση με τα παιδιά που ζούσαν σε αποκλειστική επιμέλεια με τη μητέρα τους όπου ανέφεραν ότι έχασαν σχεδόν κάθε σχέση με τον πατέρα τους.

Άλλες σημαντικές έρευνες διαπίστωσαν ότι τα παιδιά που ζούσαν και στα δύο σπίτια, ίσο χρόνο, είχαν καλύτερες επιδόσεις από τα παιδιά που ζούσαν σε αποκλειστική επιμέλεια σε μετρήσεις όπως ψυχική υγεία, καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, καλύτερες σχέσεις με τους δύο γονείς και καλύτερη συμπεριφορά με τους συνομηλίκους. 

Ως έφηβοι, τα παιδιά με επιμέλεια κοινής κατοικίας είναι λιγότερο πιθανό να καπνίζουν, να πίνουν ή να κάνουν χρήση ναρκωτικών ή να συμμετέχουν σε παραβατικές πράξεις. Αυτά τα πλεονεκτήματα υπερισχύουν ακόμα και όταν οι χωρισμένοι γονείς δεν τα πηγαίνουν καλά ο ένας με τον άλλο, ακόμη και όταν βρίσκονται σε υψηλές συγκρούσεις λόγο του χωρισμού. 

Τα παιδιά που ζούσαν σε αποκλειστική επιμέλεια παρουσίαζαν υψηλότερο στρες αφού ένοιωθαν ότι έπρεπε να φροντίζουν την μητέρα τους. Τα πιο πάνω επιβεβαιώνουν και άλλες έρευνες όπου διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά που ζούσαν ίσο χρόνο στο σπίτι των γονέων τους είναι πιο ικανοποιημένοι από της ζωής τους και έχουν καλύτερη επικοινωνία με τους πατέρες τους ακόμα και από τα παιδιά των άθικτων οικογενειών, σε μια μελέτη με δείγμα 200,000 παιδιά από 36 χώρες. 

Η σχέση μεταξύ πατέρα-παιδιού είναι τόσο σημαντική αφού τα παιδιά χωρισμένων γονέων ανέφεραν ότι η χειρότερη και πιο μακροχρόνια παρενέργεια του διαζυγίου ήταν η απουσία του πατέρα από τη ζωή τους, αφού η σχέση τους ήταν τόσο κατεστραμμένη, που ήταν αδύνατο να ξανακτιστεί έστω και αν τα ίδια το επιθυμούσαν. 

Σημαντικό εύρημα των ερευνών ήταν ότι η σχέση που οικοδομείται μεταξύ πατέρα-παιδιού έχει κυρίως να κάνει με τον αριθμό των διανυκτερεύσεων στο σπίτι του πατέρα αντί στη συχνότητα των απογευματινών επισκέψεων, καταρρίπτοντας τους μύθους που ισχυρίζονταν ότι το παιδί χρειάζεται μια σταθερή κατοικία. 

Οι λόγοι είναι ότι ο πατέρας έχει ένα πιο ενεργό ρόλο στη ζωή του παιδιού του αφού μπορεί να συμβάλει στο φροντίδα του, στην καθημερινότητα του, στο σχολείο του, στις δραστηριότητες της ζωής του. Ο ρόλος του δεν περιορίζεται στο πατέρα του «λούνα-παρκ» αφού με την αποκλειστική επιμέλεια ο χρόνος πατέρα-παιδιού περιορίζεται σε λίγες ώρες τις εβδομάδας. Με βάση το παραδοσιακό μοντέλο, ο χρόνος του παιδιού αναλογεί 15% στον πατέρα και 85% στη μητέρα κάτι που υποβαθμίζει το ρόλο του πατέρα στα μάτια του παιδιού και οδηγεί στην έλλειψη του πατρικού πρότυπου στο παιδί. Και αυτή η έλλειψη εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια.

Σημαντικό είναι το γεγονός ότι με την επιμέλεια κοινής κατοικίας, αν και στην αρχή έδειχναν πιο επιφυλακτικές οι μητέρες ως προς την επιτυχία του, εντούτοις αποδείχθηκε ότι μείωνε τις διαμάχες μεταξύ των ζευγαριών, ήταν ο καλύτερος τρόπος ώστε να μοιράσουν οι γονείς τις ευθύνες και το απαιτητικό πρόγραμμά που απαιτούσε η φροντίδα των παιδιών, αφού πλέον και οι μητέρες εργάζονται και συνάμα προσπαθούν να αποκαταστήσουν την προσωπική τους ζωή μετά το χωρισμό τους. Από την άλλη πλευρά, οι πατέρες ζητούν πιο ενεργό ρόλο στη ζωή των παιδιών τους, αφού ζητούν να παραμένουν το ίδιο ενεργοί στη ζωή των παιδιών τους όπως συνέβαινε και πριν από το διαζύγιο.

Αυτές οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν τόσο σε Ευρώπη όσο και Αμερική και Αυστραλία και παρουσιάζουν τα ίδια αποτελέσματα δείχνοντας ότι αυτό δεν έχει να κάνει τόσο με την κουλτούρα αλλά αποτελεί ένα γενικό κανόνα για το συμφέρον του παιδιού. Υπάρχει τώρα γενική συναίνεση μεταξύ των 112 από τους κορυφαίους ειδικούς στον κόσμο για την ανάπτυξη των παιδιών, που ζουν με επιμέλεια κοινής κατοικίας, ότι αυτό το είδος επιμέλειας είναι προς το συμφέρον των παιδιών, ανεξάρτητα από την ηλικία τους. 

Το σίγουρο είναι ότι και στην Κύπρο θα πρέπει να ληφθεί υπόψη πιο είναι το πραγματικό συμφέρον των παιδιών και πως όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς όπως είναι το Γραφείο Ευημερίας, η Επίτροπος Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού, οι δικαστές των Οικογενειακών Δικαστηρίων και άλλοι, θα πρέπει να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση.

Από Ομάδα: Γονείς-Παιδιά: Για Πάντα Μαζί

Πηγή

Οι επιστολές βοηθούν πολλές φορές περισσότερο και από συλλόγους κλπ. 

Αποτελούν αξιόπιστο δείγμα της κοινωνίας για τους πολιτικούς ... Χωρίς την κοινωνική πίεση δεν θα αλλάξει τίποτα όσο και αν "φωνάζουν και καταγγέλλουν" οι αδικούμενοι ... Γιατί ? 

Γιατί απλά βολεύει τους πολιτικούς η διατήρηση του παρόντος συστήματος ... Επιλογή πάντα υπάρχει ...Περιθώριο ή κοινωνία ... Μαζί ή μόνοι ...

Oνομάζομαι Β. Α., είμαι 44 ετών, εργάζομαι στην εταιρεία ...... ως ........, είμαι στην εταιρεία 23 χρόνια και είμαι πατέρας δύο παιδιών, 6.5 και 7.5 ετών.

Θα ήθελα να καταθέσω την πολύ πρόσφατη εμπειρία μου την οποία αποκόμισα μέσα από το διαζύγιο μου, το οποίο δυστυχώς λόγω της αδυναμίας μας (εμού και της πρώην συζύγου μου) και της δεδομένης άρνησης της στην πρότασή μου για συνεπιμέλεια, προκειμένου να βρούμε λύσεις από κοινού στα θέματα επιμέλειας – ανατροφής των παιδιών μας, καταλήξαμε στις αίθουσες των δικαστηρίων. 

Εξυπακούεται ότι τα δικαστήρια είναι η χειρότερη εξέλιξη που μπορεί να έχει ένα ζευγάρι γονιών που προτάσσει πάνω από οτιδήποτε το συμφέρον των παιδιών του.

Όμως δυστυχώς στην Ελλάδα το φαινόμενο των συγκρουσιακών διαζυγίων είναι πολύ συχνό και τις περισσότερες φορές με οδυνηρές συνέπειες για τα παιδιά.

Αυτό κατά τη γνώμη μου οφείλεται όχι μόνο στην αδυναμία των δύο εν διαστάσει γονιών, οι οποίοι σε τελική ανάλυση έχουν κάθε δικαίωμα να διαφωνούν μεταξύ τους για την διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους , αλλά στην ανύπαρκτη και ανίκανη πολιτεία να διαχειριστεί σωστά τέτοιου είδους περιπτώσεις διαζυγίων και το τελευταίο που κάνουν είναι να προστατεύσουν τα δικαιώματα των παιδιών μας, καθορίζοντας την τύχη και το μέλλον τους κάτω από πραγματικά “αστείες” διαδικασίες.

Μια τέτοια διαδικασία είναι η ανάθεση της προσωρινής επιμέλειας του τέκνου (όπου όπως γνωρίζουμε όλοι μας καθόλου προσωρινή δεν είναι) σε έναν εκ των δύο γονιών, με το πρόσχημα του κατεπείγων σε ένα υποτίθεται δικαστήριο, το οποίο μέσα σε λίγα λεπτά και συνήθως χωρίς κανένα στοιχείο, απλά και μόνο επειδή ένας εκ των δύο γονιών επικαλείται κάποιους λόγους εις βάρος του άλλου γονιού, οι δικαστές πιθανολογούν ότι οι λόγοι αυτοί έχουν υπόσταση, στην συντριπτική τους πλειοψηφία την κάνουν δεκτή και αυτομάτως και ως δια μαγείας, βγαίνοντας από το δωματιάκι της προσωρινής, ο ένας εκ των δύο γονιών παύει να παίζει οποιοδήποτε ουσιαστικό ρόλο στην ανατροφή του παιδιού του, ενώ ουδεμία αξία έχει πλέον ο λόγος του για το παιδί του και το παιδί επί της ουσίας χάνει έτσι απλά έναν ενεργό γονιό, ο οποίος περιορίζεται στο δικαίωμα της επικοινωνίας (και μόνο ο όρος αποτελεί ντροπή για το ελληνικό οικογενειακό δίκαιο, λες και πρόκειται για δύο φίλους από το στρατό και όχι για γονιό με παιδί) καταπατώντας το αναφαίρετο δικαίωμά του να έχει και τους δύο γονείς του απόλυτα ενεργούς στη ζωή του.

Σε ένα αυτόφωρο δικαστήριο που είχα με την πρώην σύζυγό μου, όπου ο εισαγγελέας της είχε απευθύνει την κατηγορία της ενδοοικογενειακής βίας, λίγες ημέρες πριν την εκδίκαση των ασφαλιστικών μέτρων για την επιμέλεια των παιδιών μας, η πρόεδρος προσπαθώντας να μας συνετίσει, μας είπε το εξής τραγικό μεν, απόλυτα Ελληνικό δε.

<<Δεν καταλαβαίνετε ότι αυτό που κάνετε θα σας εξοντώσει οικονομικά? Αφού ένας θα τα έχει (δείχνοντας τη μητέρα) και ένας θα τα βλέπει (δείχνοντας εμένα)>> προδικάζοντας ουσιαστικά την απόφαση των ασφαλιστικών οπού και εγώ διεκδικούσα την επιμέλεια των παιδιών.

Και ερωτώ. 

Τι είναι τα παιδιά μου να τα βλέπω? Πίνακας? Ταινία?

Τι είναι τα παιδιά να τα έχει? Ιδιοκτησία της?

Τα παιδιά πρέπει και επιβάλλεται για μια σειρά από λόγους να μας έχουν και τους δύο.

Πρέπει και επιβάλλεται για μια σειρά από λόγους (προς το συμφέρον τους πάντα) να τα μεγαλώνω και εγώ μαζί της και όχι απλά να τα βλέπω. 

Για το Θεό…Δεν είμαι η νονά τους…Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΟΥΣ ΕΙΜΑΙ, είμαι υπερήφανος για αυτό, όπως είναι υπερήφανα και τα παιδιά μου για μένα και πάνω απ όλα είμαι εξίσου σημαντικός για αυτά όπως και η μητέρα τους.

Δυστυχώς σαν τα δικά μου παιδιά, υπάρχουν χιλιάδες στη χώρα μας που η Ελληνική δικαιοσύνη τα υποχρέωσε να στερηθούν τον ένα γονιό τους.

Κάνω πραγματικά έκκληση στους αρμόδιους φορείς για τροποποίηση του υπάρχον οικογενειακού δίκαιου το οποίο ξεκάθαρα είναι εις βάρος των παιδιών μας.

Μην κρυβόμαστε άλλο πίσω από την κοινή γονική μέριμνα.

Τα παιδιά έχουν ανάγκη και τους δύο γονείς.

Δεν είναι δυνατόν το 2013 στην Ελλάδα να συνεχίζουν τα παιδιά να στερούνται τον έναν εκ των δύο γονιών τους.

Ας δούμε τι γίνεται σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη.

Μιλάμε απλά για το αυτονόητο.

Ευχαριστώ πολύ

Β. Α.

Πηγή: Γονεϊκή Ισότητα - Equal Parenting

Τα διαζύγια που συνοδεύονται από έντονες διαμάχες και συγκρούσεις (10-15% των οικογενειών στις ΗΠΑ), αν και δεν αποτελούν την πλειοψηφία των περιστατικών που παραπέμπονται στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, συνδέονται με ψυχική φθορά στα ίδια τα παιδιά, στις οικογένειές τους, καθώς επίσης και στους ειδικούς ψυχικής υγείας ή άλλα εμπλεκόμενα πρόσωπα. Τα παιδιά αυτά, γνωστά και ως «παιδιά του Αρμαγεδδώνα», εμπλέκονται και δοκιμάζονται στις μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες των χωρισμένων γονέων τους και χρειάζεται να διακρίνονται από τα παιδιά του διαζυγίου, όπως επίσης και οι επιπτώσεις στην ψυχοκοινωνική τους υγεία 1, 2.

Η συνεχιζόμενη έκθεση ενός παιδιού στις σοβαρές συγκρούσεις των γονέων του, είτε στα πλαίσια γάμου είτε στα πλαίσια διαρκούς ανταγωνισμού μετά το διαζύγιο, προκαλεί σοβαρό κίνδυνο για την ψυχική του υγεία και ανάπτυξη. Χωρίς να είναι γνωστοί οι ακριβείς μηχανισμοί μέσω των οποίων επιβαρύνονται τα παιδιά, αναφέρονται, μεταξύ άλλων, σοβαρές αντιδράσεις τους ακόμα και στον έλεγχο της πραγματικότητας. Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν 10-15 χρόνια μετά το διαζύγιο, έδειξαν ότι οι νεαροί πια ενήλικες μπορεί να καταδιώκονται ακόμα από ζωντανές αναμνήσεις των συγκρούσεων των γονέων τους ενώ ένας σημαντικός αριθμός από αυτούς τους νέους θα εμπλακεί σε σχέσεις, στις οποίες υπάρχει κακοποίηση 1.

Σ' αυτές τις περιπτώσεις τα παιδιά μπορεί να γίνουν φοβισμένοι και έκπληκτοι παρατηρητές ή καταγγέλλοντες, ως αρχαίος Ελληνικός χορός, των γονέων τους ή ακόμα και ένθερμοι υποστηρικτές του ενός εναντίον του άλλου. Οι νέες συμμαχίες που δημιουργούνται υπηρετούν την πίστη του παιδιού στο γάμο ή την υπεράσπιση και διάσωση ενός γονέα με τον οποίο ταυτίζεται το παιδί και τον οποίο εκείνο θεωρεί, μερικές φορές μάλιστα λανθασμένα, ως θύμα. Τέτοιες συμμαχίες συμβαίνουν συχνά μεταξύ ενός παιδιού προεφηβικής ηλικίας και του γονέα που αντιτίθεται στο διαζύγιο. Η ομολογούμενη ατζέντα τέτοιων συμμαχιών είναι πιθανώς η αποκατάσταση του γάμου που απέτυχε, ενώ η κρυφή ατζέντα είναι συνήθως η εκδίκηση. Οι νέες συμμαχίες που προκύπτουν εξυπηρετούν διάφορες ψυχολογικές ανάγκες γονιών και παιδιών, όπως π.χ. την ανακούφιση της μοναξιάς που ακολουθεί το διαζύγιο και ως ισχυρό αντίδοτο στον μεγάλο ψυχικό πόνο από την απόρριψη και το αίσθημα αβοήθητου 2.

Στις χρόνιες διαμάχες μετά από το διαζύγιο, οι ισχυρότερες συμμαχίες συμβαίνουν στις ηλικίες 9-12 ετών. Στην προεφηβεία τα παιδιά συχνά αναπτύσσουν πολωμένες απόψεις υπό την πίεση και επήρεια του γονέα που επιδιώκει την αποξένωσή τους από τον γονέα-στόχο. Υπάρχουν γονείς που αποξενώνουν, και οι οποίοι μπορεί να περιμένουν επί χρόνια μέχρι τα παιδιά φτάσουν σ' αυτή την ηλικία με στόχο να τα κατευθύνουν σε καταστροφικές πράξεις και να αρχίσουν περισσότερες δικαστικές διώξεις 3.

Σύμφωνα με τους Wallerstein and Corbin 1, τέτοιες συμμαχίες φαίνεται πως γενικά δεν διαρκούν πολύ στη ζωή του παιδιού. Πολλοί νεαροί αναφέρουν αργότερα πως οι αντιδράσεις τους απέναντι στον «απαίσιο» γονιό κυριαρχούνταν από αντιλήψεις ανεξάρτητες από τη δική τους κρίση, κάτι για το οποίο μετανιώνουν ενώ είναι συχνά έντονος ο θυμός τους ότι εξαπατήθηκαν και δεν είχαν αληθινή σχέση και με τους δύο γονείς τους ή κάποιοι εκφράζονται με πολλή ενοχή για την άσχημη συμπεριφορά τους απέναντι στον ένα γονέα τους.

Τις τελευταίες δεκαετίες, παρατηρούμε στην καθημερινή κλινική παιδοψυχιατρική πρακτική τα διαρκώς αυξανόμενα αιτήματα χωρισμένων κυρίως γονέων (συνήθως μητέρων) για σεξουαλική (ή/και σωματική) κακοποίηση του παιδιού τους από τον άλλο γονέα (συνήθως πατέρα), συχνά στα πλαίσια διαφορών και συγκρούσεων για την επιμέλεια, επικοινωνία, διατροφή και άλλα θέματα που συνοδεύουν και ακολουθούν το διαζύγιο, γεγονός που προκύπτει και από τη διεθνή εμπειρία 4. 

Σήμερα πια, ολοένα και περισσότερες τέτοιες περιπτώσεις παιδιών εξετάζονται επανειλημμένα και για πολλά χρόνια από διάφορες υπηρεσίες καθώς και από ιδιώτες ειδικούς ψυχικής υγείας, οι οποίοι στερούνται συχνά ειδικής γνώσης και εμπειρίας, διαδικασία που από μόνη της μπορεί να προκαλέσει κακοποίηση σε ένα παιδί και θέτει σε αμφιβολία την αξιοπιστία των ισχυρισμών του, ακόμα κι αν αυτοί είναι αληθινοί.

Δύο σύνδρομα, τα οποία συμβαίνουν με αυξημένη συχνότητα από τη δεκαετία του 1980, περιγράφονται στη συνέχεια. Το πρώτο καλείται «Ισχυρισμοί για Σεξουαλική Κακοποίηση Παιδιών σε Πλαίσια Συγκρουσιακών Διαζυγίων» (ή Sexual Abuse Allegation in Divorce Syndrome, SAID Syndrome) και το δεύτερο «Σύνδρομο Αποξένωσης από τον Γονέα» (Parental Alienation Syndrome, PAS Syndrome).

Στις ΗΠΑ τα ποσοστά ψευδών ή μη επιβεβαιωμένων καταγγελιών σεξουαλικής κακοποίησης αφορούσαν τις μισές περίπου περιπτώσεις σε παιδιά προσχολικής ηλικίας5,6. Σύμφωνα με άλλα στοιχεία, το 1993 τα ποσοστά μη τεκμηριωμένων ισχυρισμών κακοποίησης εκτοξεύθηκαν στο 66% (έναντι 35% το 1975) και σε πολλές περιπτώσεις αναφερόμενης κακοποίησης στα πλαίσια διαζυγίων ήταν ψεύτικες και η πλειοψηφία τους προέρχονταν από γυναίκες (μητέρες). Βεβαίως η μη τεκμηρίωση των ισχυρισμών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν έχει συμβεί σεξουαλική κακοποίηση ή ότι απαραίτητα υπάρχει πρόθεση, αφού μπορεί να έχουν παρεξηγηθεί λόγια ή συμπεριφορές των παιδιών6. Τα παιδιά στις περιπτώσεις αυτές χρησιμοποιούνται σαν πιόνια του ενός γονέα στην προσπάθειά του να πληγώσει ή ακόμα και να καταστρέψει τον άλλο γονέα και πρώην σύζυγο. Οι ισχυρισμοί κακοποίησης, ακόμα και αν αποδειχθούν ψεύτικοι, μπορεί να έχουν βλαπτική επίδραση στη ζωή ενός ανθρώπου, καθώς και του παιδιού του.

Αντίθετα, σύμφωνα με τη μελέτη των Thoennes and Tjaden 7, η οποία είχε χρηματοδοτηθεί από το Εθνικό Κέντρο Παιδικής Κακοποίησης και Παραμέλησης των ΗΠΑ, το ποσοστό δεν ξεπερνούσε τότε το 2%. Σύμφωνα με τις ερευνήτριες, τα δικαστήρια και οι υπηρεσίες προστασίας των παιδιών θα πρέπει να συνεργάζονται και συντονίζονται στη διαχείριση τέτοιων περιπτώσεων και να τους παρέχουν το χρόνο και την προσοχή που απαιτούν.

Και τα ίδια τα παιδιά όμως είναι πιθανό να κάνουν ψευδείς καταγγελίες για λόγους συνειδητούς ή ασυνείδητους, ή αντίθετα να αρνηθούν κακοποίηση που έχει συμβεί. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις παιδιών που είναι «προγραμματισμένα», ιδιαίτερα όταν υπάρχουν διαφορές και διενέξεις μεταξύ των γονέων τους 8. 

Στις περιπτώσεις αυτές τα παιδιά χρησιμοποιούν ορολογία και λέξεις των ενηλίκων, «παπαγαλίζουν» την ίδια ιστορία ξανά και ξανά, σαν να την έχουν απομνημονεύσει, σε αντίθεση με παιδιά που έχουν πραγματικά κακοποιηθεί και δεν επιθυμούν να μιλούν για την εμπειρία τους αφού ντρέπονται ή τους είναι επώδυνο. Επιπλέον είναι λιγότερο πιθανό να δώσουν λεπτομέρειες ή λογική συνέχεια στα γεγονότα. Στις ερωτήσεις απαντούν με ασάφειες και αοριστίες ή γυρνούν προς τον γονέα για βοήθεια9. Στα μικρότερα παιδιά παίζουν ρόλο η φαντασία, η υποβολιμότητα και οι κατευθυντικές ερωτήσεις, ενώ στα μεγαλύτερα μπορεί να υπάρχει επιθυμία να εκδικηθούν ή να αντλήσουν κάποιο όφελος 10.

Σύμφωνα με τους Paradise et al 11, σε 39% των περιστατικών τους με αναφερόμενη σεξουαλική κακοποίηση εναντίον του γονέα, υπήρχαν διαφορές σε θέματα επιμέλειας ή επικοινωνίας. Στην ίδια μελέτη, τα παιδιά αυτά ήταν μικρότερης ηλικίας συγκριτικά με παιδιά στα οποία δεν υπήρχαν τέτοια θέματα, και οι ισχυρισμοί για σεξουαλική κακοποίηση εδραιώνονταν λιγότερο συχνά όταν συνυπήρχαν γονικές συγκρούσεις (67% έναντι 95%, μη σημαντική διαφορά), εντούτοις εδραιώνονταν σε περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις.

H Καναδική Μελέτη Επίπτωσης Αναφερόμενης Κακοποίησης και Παραμέλησης Παιδιών 12, η οποία στηρίχθηκε στη μελέτη 7672 περιπτώσεων από τις υπηρεσίες πρόνοιας της χώρας, έδειξε πως περισσότερες από το 1/3 από αυτές δεν αποδείχθηκαν, αλλά μόνο 4% όλων των περιπτώσεων θεωρήθηκαν πως κατασκευάστηκαν με πρόθεση. Μεταξύ των περιπτώσεων με διαφωνίες για την επιμέλεια του παιδιού ή την επικοινωνία μαζί του, το ποσοστό ψευδών καταγγελιών ήταν μεγαλύτερο, δηλαδή 12%. 

Η συνηθέστερη μορφή επινοημένης κακομεταχείρισης ήταν η παραμέληση, ενώ άτομα που κατήγγειλαν ανώνυμα και γονείς που δεν είχαν την επιμέλεια (συνήθως πατέρες) έκαναν συχνότερα καταγγελίες με πρόθεση. Από το σύνολο των καταγγελιών με πρόθεση, οι γονείς που είχαν την επιμέλεια (συνήθως μητέρες) και τα παιδιά είχαν τις λιγότερες πιθανότητες να κατασκευάσουν καταγγελίες κακοποίησης ή παραμέλησης.

Σε άλλη μελέτη βρέθηκε πως τουλάχιστον 24% των αποφάσεων επιβεβαίωσης των καταγγελιών είναι είτε ψευδείς θετικές είτε ψευδείς αρνητικές 13. Πολλοί πιστεύουν πως τα παιδιά «λένε πάντα την αλήθεια», αγνοώντας το γεγονός πως τα παιδιά μπορούν να εκπαιδευτούν να «παπαγαλίσουν» σχεδόν ο,τιδήποτε και να κατευθύνονται ώστε να σχετίζουν ιστορίες αληθινές και ψεύτικες, να χρησιμοποιούνται σαν πιόνια και να εμπλακούν ή όχι στους βλαβερούς χειρισμούς ή τη νοοτροπία του γονέα που κατηγορεί ή και αποξενώνει το παιδί του από τον άλλο γονέα 14.

Πρόκειται για ακραίο φαινόμενο που συμβαίνει συνήθως στα πλαίσια έντονα συγκρουσιακών διαζυγίων και από μερικούς θεωρείται μορφή κακοποίησης του παιδιού, ενώ αντίθετα άλλοι αμφισβητούν την ύπαρξή του, αφού δεν περιλαμβάνεται στα ισχύοντα διαγνωστικά ταξινομητικά συστήματα της ψυχιατρικής. Περιγράφονται τρεις διαφορετικοί τύποι γονέων που αποξενώνουν τα παιδιά τους από τον άλλο γονέα 15. 

Ο πρώτος είναι ο αφελής που αναγνωρίζει τη σημασία και ενθαρρύνει τη σχέση των παιδιών του με τον άλλο γονέα και μόνο περιστασιακά θα κάνει ή θα πεί κάτι που μπορεί να αποξενώσει, χωρίς όμως να έχει τέτοια πρόθεση. Ο δεύτερος είναι ο γονέας που ενεργά αποξενώνει με τη συμπεριφορά του τα παιδιά από τον γονέα τους. Μπορεί ακόμα και να αφήνει στα παιδιά την επιλογή εάν θέλουν ή όχι επαφή με τον άλλο γονέα. Ο τρίτος τύπος είναι εκείνος που με εμμονή κάνει οτιδήποτε για να συμμαχήσει με τα παιδιά καθώς επίσης και να τα αποξενώσει από τον άλλο γονέα (γονέα-στόχο). Μερικά από τα όπλα που χρησιμοποιούν τέτοιοι γονείς είναι ψεύτικοι ισχυρισμοί για σωματική ή σεξουαλική ή συναισθηματική κακοποίηση των παιδιών τους ή ψυχική αρρώστια ή αλκοολισμό ή χρήση ουσιών ή ομοφυλοφιλία του γονέα-στόχου. Πρόκειται για μορφή γονεκτομής (parentectomy) ή απομάκρυνσης ή απάλειψης του γονέα-στόχου από τη ζωή των παιδιών του.

Στις ελαφρές περιπτώσεις του συνδρόμου υπάρχει, μεταξύ άλλων, έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ παιδιού και γονέα-στόχου ανάμεσα στις επισκέψεις, το παιδί εκφράζεται αρνητικά γι' αυτόν. Στη μέτριας βαρύτητας αποξένωση το παιδί εκφράζει δυσαρέσκεια για τις επισκέψεις στο γονέα-στόχο, αρνείται να ακούσει οτιδήποτε γι' αυτόν, ιδιαίτερα εάν είναι καλό, αρνείται να μιλήσει απευθείας μαζί του ή/και ευχαριστείται να ακούει αρνητικά νέα γι' αυτόν. Εκδηλώσεις σοβαρής αποξένωσης αποτελούν η ανοικτή κριτική του γονέα-στόχου, η απαίτηση από το παιδί να κρατάει μυστικά από αυτόν, παντελής έλλειψη ευγένειας προς τον γονέα-στόχο και ψεύτικοι ισχυρισμοί κακοποίησης 16.

Στις τελευταίες περιπτώσεις, οι ειδικοί ψυχικής υγείας γίνονται ακροατές ενός τρόπου σκέψης τύπου άσπρου-μαύρου, σχόλια για όλα ή τίποτα, καθώς και ότι υπάρχει ένας απόλυτα καλός και ένας απόλυτα κακός γονέας 16.

Τα συγκρουσιακά διαζύγια αποτελούν ολοένα και συχνότερη αιτία προσέλευσης στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους. Δύο αρκετά συχνές εκδηλώσεις του φαινομένου είναι οι ψεύτικοι ισχυρισμοί κακοποίησης του παιδιού και η προσπάθεια αποξένωσής του από τον γονέα-στόχο, καταστάσεις οι οποίες, εκτός των άλλων επιπτώσεων στα παιδιά και τους γονείς τους, εγείρουν σημαντικά κλινικά και ηθικά θέματα 12.

Οι ειδικοί ψυχικής υγείας (παιδοψυχίατροι, παιδοψυχολόγοι κλπ) που ασχολούνται με τέτοιες περιπτώσεις επιβάλλεται να διαθέτουν την ειδική γνώση, εμπειρία και ειδικές τεχνικές εξέτασης του παιδιού, να κατανοούν τα κίνητρα των εμπλεκομένων και να μπορούν να ξεχωρίζουν πραγματικές από ψεύτικες περιπτώσεις κακοποίησης 5, 13, 17, 18. Οι ειδικοί αυτοί πρέπει να είναι επιφυλακτικοί σε καταγγελλόμενες περιπτώσεις κακοποίησης σε πλαίσια διαζυγίων ή επιμέλειας παιδιών και να τεκμηριώνουν τέτοιες καταγγελίες 14. Από την άλλη μεριά, χρειάζεται μεγάλη προσοχή αφού υπάρχουν υψηλά ποσοστά πραγματικής σεξουαλικής κακοποίησης σε πλαίσια συγκρουσιακών γάμων 19.

Χρειάζεται επίσης να ελέγχεται η πιθανότητα ύπαρξης ψυχικής διαταραχής (π.χ. παραληρητικού τύπου) ή διαταραχής προσωπικότητας στους γονείς που καταγγέλλουν, αφού π.χ., συχνά γονείς με διαταραχές προσωπικότητας οριακού ή ναρκισσιστικού ή οιστριονικού (υστερικού) τύπου μπορεί να χρησιμοποιήσουν τα παιδιά τους σαν πιόνια σε διεκδικήσεις επιμέλειας, επικοινωνίας κλπ. Άτομα με διαταραχή προσωπικότητας οριακού τύπου τυπικά παραμορφώνουν, υπερβάλλουν, περνούν τα λόγια τους σε πράξεις και συχνά ψάχνουν και καταφεύγουν σε ειδικούς με στόχο να συνεργαστούν με τις δικές τους παραληρητικές ιδέες 14.

Είναι απαραίτητη η συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκομένων ειδικών σε περιπτώσεις συγκρουσιακών διαζυγίων καθώς και η ενημέρωση και άλλων επιστημόνων που ασχολούνται με παιδιά (π.χ. εισαγγελείς ανηλίκων, δικαστές) σχετικά με το φαινόμενο και τις επιπτώσεις του 7,13,20. 

Οι δικαστές χρειάζεται να αξιολογούν στοιχεία που είναι τεκμηριωμένα ή όχι, αλλά απλώς λέγονται, να επισημαίνουν τις ασάφειες και ασυνέπειες, και να παίρνουν αποφάσεις που δεν θα επιτρέπουν χρονοβόρες διαδικασίες βλαπτικές για τα παιδιά. Σε σοβαρές τουλάχιστον περιπτώσεις αποξένωσης η νομοθεσία να προβλέπει την επιβολή θεραπείας στον γονέα που συνειδητά και με δόλο αποξενώνει, την αφαίρεση της επιμέλειας από αυτόν/ήν, αποκατάσταση της σχέσης παιδιού και γονέα-στόχου, και την επιβολή βαριάς χρηματικής ποινής 14.

Σε μερικές πολιτείες των ΗΠΑ πρόσφατα εφαρμόζονται νέοι νόμοι για την τιμωρία γονέων, οι οποίοι εν γνώσει τους και με δόλο κατασκευάζουν καταγγελίες κακοποίησης, προκειμένου να κερδίσουν οικονομικά, υλικά ή σε θέματα επιμέλειας των παιδιών τους.

Στην Ελλάδα δυστυχώς δεν υπάρχουν ή δεν έχουν αναπτυχθεί επαρκώς θεσμοί όπως το Οικογενειακό Δικαστήριο, το σώμα πραγματογνωμόνων, ειδικά τμήματα και υπηρεσίες, ενώ είναι ανεπαρκώς στελεχωμένες οι αρμόδιες εισαγγελικές κ.ά. υπηρεσίες. Αποτέλεσμα της υπάρχουσας δυσλειτουργίας στη χώρα μας είναι, μεταξύ άλλων, μικρός αριθμός ειδικών ψυχικής υγείας σε συγκεκριμένες παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες, κυρίως γενικών νοσοκομείων, να σηκώνουν χωρίς την αναγκαία υποστήριξη το δυσανάλογο βάρος τέτοιων περιστατικών, με επιπτώσεις και στη γενικότερη λειτουργία αυτών των υπηρεσιών.

Συχνά υπάρχει ανάγκη για θεραπεία του παιδιού ή/και των γονέων του, με τη μορφή της ατομικής ή οικογενειακής ψυχοθεραπείας ή/και συμβουλευτικής των γονέων. Οι παιδίατροι και άλλοι ειδικοί υγείας που ανιχνεύουν τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει να τις παραπέμπουν σε εξειδικευμένους ειδικούς ψυχικής υγείας για περαιτέρω διαχείριση και θεραπεία.

Τέλος, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί από όλους τους εμπλεκόμενους η σημασία του, γενικά παραγνωρισμένου, ακόμα και σήμερα, ρόλου και της ουσιαστικής παρουσίας του πατέρα ή κάποιου πατρικού υποκατάστατου στη ζωή των παιδιών 21-24. Στη χώρα μας, συχνά αμφισβητούνται αποφάσεις δικαστηρίων, οι οποίες στη μεγάλη πλειοψηφία είναι υπέρ των χωρισμένων μητέρων, λόγω μη επαρκούς τεκμηρίωσης ή ακόμα και προκατάληψης.

Συμπερασματικά, είναι αναγκαίο να ληφθούν μέτρα σε όλα τα παραπάνω επίπεδα ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις του προβλήματος των συγκρουσιακών κυρίως διαζυγίων προς όφελος πρωτίστως των παιδιών, των οικογενειών τους καθώς και όλων των εμπλεκομένων ειδικών ψυχικής υγείας, δικαστικών λειτουργών, νομικών και άλλων. Σε αντίθετη περίπτωση προκαλείται ανασφάλεια και απώλεια της εμπιστοσύνης στα παιδιά που έχουν ανάγκη να νοιώθουν ότι μεγαλώνουν σε ένα κόσμο που τους παρέχει αγάπη, ασφάλεια και προστασία.

πηγη  ΓΟΝΙΣ